Ομοσπονδία Ελληνικών Κοινοτήτων Ρωσίας
Ένωση Ελληνικών Κοινωνικών Οργανώσεων Ρωσίας
Νικόλαος Χειμώνας

Νικόλαος Χειμώνας (25 Σεπτεμβρίου 1864 — Ιούλιος 1929) — Ρώσος καλλιτέχνης ελληνικής καταγωγής, παιδαγωγός, μαθητής του Αρχίπ Κουίντζι, μέλος του Συλλόγου Ρώσων Υδατογράφων.

Γεννήθηκε στις 25 Σεπτεμβρίου 1864 σε ελληνική οικογένεια. Οι γονείς του ανήκαν στην τάξη της μπουρζουαζίας στην Ευπατορία. Ο πατέρας του μελλοντικού καλλιτέχνη Πέτρος Χειμώνας ήταν υπαξιωματικός του ελληνικού συντάγματος πεζικού της Μπαλακλάβα (από το 1846) και συμμετείχε στον Κριμαϊκό πόλεμο, στην άμυνα της Σεβαστούπολης. Για τα στρατιωτικά του κατορθώματα έλαβε το παράσημο «Τάγμα του Αγίου Γεωργίου». Η μητέρα του, η Φωτεινή Βασιλικιώτη, ήταν από το ελληνικό χωριό Καράν της Κριμαίας, στο οποίο διέμεναν απόγονοι των Ελλήνων που βρήκαν καταφύγιο στη Ρωσία μετά την ανεπιτυχή εξέγερση εναντίον των Τούρκων το 1774.

Την παιδική του ηλικία ο Νικόλαος την πέρασε στην Ευπατορία όπου η οικογένειά του ασχολούταν με το εμπόριο. Έλαβε πλήρη εκπαίδευση στο σπίτι, έπαιζε βιολί και ήταν γνώστης ξένων γλωσσών.

Την τέχνη της ζωγραφικής την έμαθε στην Αγία Πετρούπολη. Αρχικά πέρασε στην Κεντρική Σχολή Τεχνικού Σχεδίου, και το 1889 παρακολουθούσε μαθήματα στην Αυτοκρατορική Ακαδημία Καλών Τεχνών αν και δεν ήταν εγγεγραμμένος. Ήταν στο τμήμα Τοπιογραφίας του Ιβάν Σίσκιν και έπειτα του Αρχίπ Κουίντζι, με τον οποίο διατήρησε φιλία όλα τα επόμενα χρόνια. Το 1897 πέρασε το μάθημα με τον τίτλο του αριστοκρατικού καλλιτέχνη για το τοπίο «Ανοιξιάτικη καταιγίδα». Την επόμενη χρονιά ταξίδεψε στο Βερολίνο, στη Δρέσδη, στη Βιέννη και στο Παρίσι.

Από το 1897 συμμετείχε σε εκθέσεις στις αίθουσες της Αυτοκρατορικής Ακαδημίας Καλών Τεχνών και σε εκθέσεις του Συλλόγου Ρώσων Υδατογράφων.

Το 1902 ο Χειμώνας παντρεύτηκε την Όλγκα Χίτροβο, μέλος της βασιλικής αυλής, και εγκαταστάθηκαν στο Πάυλοφσκ. Την περίοδο 1904–1905 ταξίδεψε για πρώτη φορά στην πατρίδα των προγόνων του, την Ελλάδα.

Όλγκα Χίτροβο

Προτιμούσε να ζωγραφίζει τοπία της νότιας Ρωσίας και της Κριμαίας. Τον ενδιέφεραν τα εφέ του φωτισμού και του άρεσε να απεικονίζει τα σύννεφα, τη θάλασσα και μεγάλους χώρους. Με τα χρόνια που περνούσαν και με την εμπειρία που αποκτούσε, η καλλιτεχνική του έκφραση εξελισσόταν όλο και περισσότερο.

Το 1902 το έργο του Νικόλαου Χειμώνα «Φινλανδία» αποκτήθηκε από το Μουσείο του Αλεξάνδρου Γ΄.

«Φινλανδία. Ηλιοβασίλεμα», 1901

Το 1903 έλαβε το 1ο βραβείο του Αυτοκρατορικού Συλλόγου Προώθησης Τεχνών για το έργο του «Μύλος» («Χειμώνας»), και το 1907 έλαβε το 1ο βραβείο «Αλέξανδρος Γ΄» από το Ίδρυμα «Αρχίπ Κουίντζι» για το έργο του «Προς την άνοιξη». Οι υδατογραφίες του αποκτήθηκαν από τη χήρα του Αλεξάνδρου Γ΄, την αυτοκράτειρα Μαρία, και τον πρίγκηπα Βλαδίμηρο. Τα έργα του Χειμώνα αναπαράγονταν σε πολλά περιοδικά της εποχής.

«Προς την άνοιξη»

Την περίοδο 1897–1919 ήταν δάσκαλος στην Σχολή Ζωγραφικής του Αυτοκρατορικού Συλλόγου Προώθησης Τεχνών όπου ήταν υπεύθυνος του εργαστηρίου Διακόσμησης και Ζωγραφικής.

Το 1904 εκλέχτηκε πλήρες μέλος του Αυτοκρατορικού Συλλόγου Προώθησης Τεχνών και το 1909 έγινε ένας από τους ιδρυτές του Συλλόγου «Αρχίπ Κουίντζι». Το 1916 έγινε μέλος της ακαδημαϊκής κοινότητας.

Μετά την Οκτωβριανή Επανάσταση ο Χειμώνας έλαβε μέρος στην 1η και στη 2η έκθεση του Συλλόγου «Αρχίπ Κουίντζι» (1917, 1918), καθώς και στην 1η Κρατική Ελεύθερη Έκθεση Έργων Τέχνης (1919).

Την περίοδο του Ρωσικού Εμφυλίου Πολέμου η γυναίκα του καλλιτέχνη συνελήφθη από τη νέα εξουσία για τη μεταφορά μηνυμάτων σε πολιτικούς κρατούμενους. Οι προσπάθειες απελευθέρωσης της γυναίκας του αποδείχτηκαν άκαρπες και η παραμονή στο Πετρογκράντ (σημερινή Αγία Πετρούπολη) ήταν πια επικίνδυνη• γι’ αυτό ο καλλιτέχνης έφυγε στους συγγενείς του στην Κριμαία, από όπου και μετανάστευσε στην Ελλάδα το 1919.

Στην Ελλάδα, τον πρώτο καιρό που προσπαθούσε να ανακάμψει από τις εφιαλτικές στιγμές που είχε βιώσει στη Ρωσία, ζούσε στον Παρνασσό μαζί με τους βοσκούς. Ο Παρνασσός ενέπνευσε τον καλλιτέχνη σε μία σειρά από έργα που απεικόνιζαν τη «μη τουριστική» Ελλάδα.

«Ερείπια ελληνικού ναού»

Σύντομα στην Ελλάδα έφτασε και η Όλγκα Χειμώνα, η οποία κατόρθωσε να φύγει από τη Ρωσία. Έχοντας οργανωτικές ικανότητες έγινε μάνατζερ του καλλιτέχνη. Η επιτυχία της πρώτης του έκθεσης στην Αθήνα ήταν τόσο μεγάλη ώστε κατάφεραν να αποκτήσουν ένα σπίτι στα Σεπόλια. Τη δεκαετία του ’20 ταξίδεψε σε όλη την Ελλάδα και δημιούργησε μία σειρά από πίνακες που απεικόνιζαν τοπία της Πελοποννήσου, της Κρήτης, της Σαντορίνης, της Λευκάδας και της Κέρκυρας.

Σχεδόν μία φορά το χρόνο πραγματοποιούσε προσωπικές εκθέσεις στην Αθήνα. Το 1924, με τη βοήθεια φίλων του, οργάνωσε την πρώτη του έκθεση στο Λονδίνο.

Ο Νικόλαος Χειμώνας πέθανε από ελονοσία στη Σκύρο όπου και κηδεύτηκε (ο τάφος του δεν διατηρήθηκε).

Το Δεκέμβριο του 1929 η Όλγκα Χειμώνα οργάνωσε μία μεταθανάτια αναδρομική έκθεση του καλλιτέχνη στην Αθήνα (118 πίνακες), και το 1930 στο Λονδίνο.

«Βάρκες στη θάλασσα», 1919

Τα έργα του Νικόλαου Χειμώνα παρέμειναν στην κατοχή της χήρας του μέχρι το θάνατό της το 1963 στο Λονδίνο, όπου βρισκόταν για θεραπεία. Τα έργα του Νικολάου τα παρέλαβε η κοντινή φίλη της γυναίκας του, η βαρόνη Ελιζαβέτα βον Ρέισκι. Μετά το θάνατο της βαρόνης, τα έργα του καλλιτέχνη μεταφέρθηκαν στην ανιψιά της στη Γαλλία.

Σήμερα, η καλλιτεχνική κληρονομιά του Νικόλαου Χειμώνα βρίσκεται σε μεγάλο μέρος της στην Ελλάδα: στην Εθνική Πινακοθήκη Αθηνών, σε πινακοθήκη στη Ρόδο, στην πινακοθήκη Αβέρωφ και σε άλλες ιδιωτικές συλλογές καθώς και στη Γαλλία και στις ΗΠΑ. Στη Ρωσία τα έργα του καλλιτέχνη παρουσιάζονται στο Ρωσικό Μουσείο, στην Κρατική Πινακοθήκη Τρετιακόφ, στο Μουσείο Καλών Τεχνών «Αλεξάντρ Ραντίσεφ» στο Σαράτοφ, στο Τοπικό Μουσείο της Ευπατορίας και σε ιδιωτικές συλλογές.

Για τη σύνταξη της βιογραφίας χρησιμοποιήθηκε υλικό από τη ρωσική έκδοση της ιστοσελίδας www.rusgreek.ru.

Μοιραστείτε το άρθρο: